Skip to main content

Ik heb nog niet vaak mensen ontmoet die het leuk vinden om bestempeld te worden als ‘te gevoelig’. 

Voor een vrouw in onze cultuur, suggereert het label dat je gevoelig, emotioneel, fragiel of zelfs neurotisch bent. Voor een man is het label ‘te gevoelig’ nog vernietigender: het betekent dat je zwak bent.

Voor degenen onder ons die geboren zijn met de genetische eigenschap van hooggevoeligheid, creëert het label ‘te gevoelig’ een onmogelijke verbinding met die ander. 

We kunnen het niet helpen dat we zo geboren zijn. Het is een feit dat we, in vergelijking met de meerderheid van de mensen, ons meer bewust zijn van onze eigen gevoelens en de gevoelens van anderen. We besteden meer tijd aan het nadenken over de diepere betekenis van het leven. We nemen meer de tijd voordat we in actie komen. En in prikkelende situaties raken we gemakkelijker dan de meeste mensen overweldigd door alles wat er gebeurt.

Kortom, we zijn meetbaar, aantoonbaar gevoeliger dan de andere 80 tot 85% van de bevolking.

De hersenactiviteit van een hoog sensitieve persoon (HSP-er) ziet er zelfs anders uit in een fMRI-scan (functionele magnetic resonance imaging).

Dit verschil in HSP-hersenactiviteit is waarde-neutraal: 

hooggevoeligheid heeft eenvoudigweg een andere manier om informatie te verwerken, het heeft een legitieme evolutionaire waarde.

Het feit van hooggevoeligheid is dus niet per definitie problematisch.

En de oordelen van anderen over onze gevoeligheid zijn ook niet per definitie problematisch, ook al zijn ze niet leuk om te horen. We kunnen en mogen kiezen hoe we reageren op die ‘overtuigingen’ van anderen. Het echte probleem ontstaat pas dan wanneer we onszelf beoordelen door onszelf te ‘te gevoelig’ te noemen.

De bron van HSP zelfbeoordeling

Waarom zouden we ervoor kiezen om onszelf te beoordelen? 

Omdat we, net als iedereen op deze planeet, een diepe behoefte hebben om erbij te horen. En met ons verhoogde bewustzijn van sociale aanwijzingen, gezichtsuitdrukkingen en verbale subtiliteiten, pikken veel HSP’s al op jonge leeftijd signalen op dat we een groot risico lopen om er niet bij te horen.

“Sociale stimulering – bijvoorbeeld geobserveerd, geprezen, bekritiseerd, geliefd of lastiggevallen – is een van de meest intense”, 

schrijft Elaine Aron in haar boek ‘Psychotherapy and the Highly Sensitive Person’. “Wij zijn sociale wezens die het in de genen hebben meegekregen om elke subtiliteit op te merken over gelaatsuitdrukking, houding, toon van de stem en fysieke kenmerken zoals leeftijd of lengte en de mogelijke betekenissen van alle mogelijke uitingen. Om een gerespecteerd of geliefd deel van een gezin of groep te blijven is het essentieel dat een groot deel van iemands hersenactiviteit gewijd is aan het interpreteren van de uitingen van anderen. En dit geldt des te meer voor hoog gevoelige personen.”

Daarom zijn HSP’s geneigd in een poging om erbij te horen dat ze zich moeten voelen en gedragen zoals iedereen. 

Maar dit heeft een verwoestend effect op hen. Als je de gewoonte hebt om tegen jezelf te zeggen dat je te gevoelig bent, dan heb je een krachtige maar verkeerde aanname over jezelf je eigen gemaakt. Als de resulterende emotionele buikpijn niet voldoende reden is om te stoppen om tegen jezelf te zeggen dat je te gevoelig bent, zijn hier drie extra redenen:

1—Het is niet waar

‘Te gevoelig’ is een oordeel. 

Wie beslist wanneer gevoelig ‘te gevoelig’ is geworden? Zijn daar criteria voor? Het is volledig subjectief. Als iemand zegt dat je te gevoelig bent, zeggen ze waarschijnlijk zoiets als: “Je reageert hier intenser op dan ik zou doen, en ik vind dat stressvol.” Of: “Jouw reactie is niet handig voor mij nu, en ik wou dat je hier overheen zou kunnen stappen.”

Wat er ook tegen je gezegd wordt, het belangrijkste om te onthouden is dat deze uitspraken niet over jou gaan. 

Marshall Rosenberg, die Nonviolent communication heeft ontwikkeld, legt uit dat al onze acties pogingen zijn om aan onze behoeften te voldoen en dat onze gevoelens weerspiegelen of eraan die behoeften wordt voldaan of niet. Als je deze relatie tussen behoeften en gevoelens begrijpt, heb je twee opties als iemand jou ‘te gevoelig’ noemt. Een optie is om na te gaan wat de onvervulde behoeften van de ander zijn. Een andere is om naar binnen te keren en te voelen welke behoeften van jou niet worden vervuld als je het stempel ‘te gevoelig’ krijgt. Hoe dan ook, dit is het belangrijkste punt: kritiek is ontwapend als je je herinnert dat het niet om jou gaat.

2—Schaamte en zelfveroordeling verhogen alleen je gevoelige reacties

Wanneer je jezelf beoordeelt door jezelf te ‘gevoelig’ te noemen, vererger je juist het probleem dat je probeert op te lossen. Je komt terecht in wat ik de ‘HSP-spiegelzaal’ noem.

In de nachtmerrie van deze spiegelzaal ga je een neerwaartse spiraal van hyperalertheid binnen. Je beoordeelt jouw reactie als ‘te gevoelig’. Dit oordeel zorgt ervoor dat jij je heel beschaamd en zelfbewust voelt, waardoor je niveau van fysieke en emotionele hyperalertheid toeneemt. Je wordt nog meer zenuwachtig, wat leidt tot nog meer zelfveroordeling, schaamte en overweldigd worden door pijnlijke emoties.

Kortom, zelfoordeel over je gevoeligheid creëert een vicieuze cirkel van hyperalertheid en overweldigd worden door emoties.

3—Door jezelf als ‘te gevoelig’ te betitelen verminder jij je mogelijkheden om je gevoeligheid goed te hanteren.

We hebben gezien hoe zelfbeoordeling in momenten van stress je emotioneel gezien overweldigt en hyperalert maakt. 

Laten we nu eens kijken naar een derde cruciale reden om te stoppen met het labelen van jezelf als ‘te gevoelig’. Als je het druk hebt om jezelf te vertellen dat je te gevoelig bent, heb je ‘datgene wat er is’ niet geaccepteerd. Je probeert iemand te zijn die je niet bent. En dat maakt het heel moeilijk om te zorgen voor het ‘oorspronkelijke in je’ dat je wel bent.

Als ik in Zwolle ben en ik wil de trein naar Amsterdam nemen, moet ik op www.ns.nl ‘Zwolle’ invoeren in het veld met informatie over de stad waar vanuit ik vertrek. 

Als ik me schaam om toe te geven dat ik in Zwolle ben, dan zal ik het moeilijk krijgen om te daar te komen waar ik naar toe wil.

Op dezelfde manier zal het een hele uitdaging zijn om mijn gevoeligheid vakkundig te beheren als ik mezelf niet eerst kan accepteren zoals ik ben, en hoe ik ben. 

Alleen als ik het terrein van zelfoordeel achterlaat, kan ik effectief beoordelen wat voor soort zorg voor mezelf ik nodig heb. En effectieve zelfzorg is de basis van een goed leven als je bent geboren als een gevoelig mens.

Je hebt niet de controle over de ander, maar je kan wel kiezen hoe je gaat reageren.

Vroeg of laat zal iemand gaan beweren dat je te gevoelig bent: 

dat is onmogelijk om te voorkomen, omdat we geen controle hebben over andere mensen. Als je jouw gevoelige eigenschap niet hebt geaccepteerd, zal deze kritiek weerklinken met je eigen interne kritische stemmen, waardoor je in de HSP-spiegelzaal belandt. En zoals je waarschijnlijk weet, is dat geen leuke plek om je te bevinden.

Om die spiegelzaal te verlaten, moet je leren hoe je jezelf en je gevoeligheid kunt accepteren.

Vanuit een plek in je ziel van zelfacceptatie kun je ervoor kiezen om met mededogen te reageren op jezelf en anderen die je dit stempel opplakken.

Emily Agnew schrijft twee artikelen per maand voor haar nieuwbrief, The Listening Post, waarin ze haar inzichten over sensitieve mensen deelt alsook informatie en steun biedt. Het is de moeite om haar website te bezoeken: www.luminoslistening.com, waar je ook meer kunt lezen over haar één op één sessies en haar andere programma’s.