Skip to main content

Maurits vraagt: Wat is het verschil tussen emoties en de felt sense. Als ik anderen over Feltsensing vertel en welke positieve uitwerking dat heeft gehad op mijn psychische en fysieke klachten en hoe dat de kwaliteit van mijn leven heeft verbetert dan krijg ik steevast de volgende vraag: Wat is dan het verschil tussen een emotie en een felt sense. Veel mensen hebben volgens mij vaak niet goed door dat we behalve emoties ook felt senses hebben. Wil je het op een rij zetten voor mij?

Dank je Maurits dat je zo enthousiast vertelt aan anderen over je ervaringen met Feltsensing! Vertel hen ook maar over de open oefengroep voor Felt sensing die iedere dinsdagavond bij elkaar komt. Dat is een goede plek om met de felt sense bezig te zijn. En de vraag die je stelt heeft mij ertoe gezet om het verschil tussen een emotie en een felt sense inderdaad op een rijtje te zetten. Ik ben geïnspireerd door wat Eugene Gendlin er in het verleden over gezegd heeft.

Duidelijk versus vaag

Een emotie is duidelijk op te merken. Een emotie kan je dan gemakkelijk een naam geven. Er is een bekend lijstje van emoties. In iedere cultuur is er een bepaald lijstje aan te wijzen van emoties.

Een felt sense is daarentegen in eerste instantie niet duidelijk op te merken. Een felt sense is in het begin niet duidelijk te omschrijven of te classificeren. Iedere felt sense is eenvoudig het alomvattende van iets. Er zijn geen bekende lijstjes van felt senses.

Intens versus niet zo intens

Emoties hebben verschil in intensiteit. Emoties kunnen erg intens beleefd worden. Ze trekken alle aandacht. Je kan er maar moeilijk vanaf komen.

Felt senses zijn niet zo intens. Een felt sense is gewoonlijk niet zo intens. Je dient je met aandacht op de plek in je lijf te richten om het te vinden en de aandacht daarbij te houden (dan kunnen er best intense emoties bij naar boven komen).

Gemakkelijk uit te leggen versus zoeken naar woorden of zinnen

Een emotie kan gemakkelijk worden uitgelegd. We kunnen onze emoties uitleggen in gebruikelijke termen en patronen in situaties. Je zou tegen iemand anders kunnen zeggen: “Zou jij je ook niet zo voelen als dit jou overkomt?”

Het is moeilijk om bij een felt sense passende woorden of zinnen te vinden. Nieuwe zinnen (soms poëtisch soms wat onhandig) moeten vaak een beetje ‘gevonden’ worden. Er komen aspecten bij naar boven van situaties die niet gewoonlijk nog niet helemaal uitgewerkt zijn.

Smaller versus breder

Een emotie is smaller. Wanneer er zich een emotie aandient in mijn lijf, sluit dat veel buiten van wat ik al weet over die situatie.

Een felt sense is breder. Wanneer er zich een felt sense vormt, dan ben ik in direct contact met méer dan ik weet over die situatie.

Eén enkele beweging versus meerdere en rijkere bewegingen

Een emotie bestaat uit één enkele beweging. De emotie ontstaat als een reactie op een specifieke gebeurtenis. Bijvoorbeeld: iemand kwetst jou en jij wordt daar boos over.

Een felt sense bestaat uit meerdere en rijkere bewegingen. De felt sense kan zich verder ontwikkelen door ieder van de elementen die deze felt sense vorm geven, inclusief dat element dat het veroorzaakte, wat er verwacht werd, waar naar gezocht werd of juist wordt vermeden. Bijvoorbeeld: Jij wordt gekwetst en daarbij voel je in je lijf een akelig en pijnlijk gevoel. Je besluit erbij stil te staan met vriendelijke en radicaal accepterende aandacht. Je bent benieuwd wat je authentieke zelf daarover wil duidelijk maken. Die aandacht op zich is dragend en rustgevend. Je bewustzijn is niet langer meer vernauwd door de figuurlijke stomp in de buik door degene die jou kwetste. Behalve je emotie voel je daar een vaag maar ook allesomvattend gevoel, dat je veel meer duidelijk maakt. Nee, het is duidelijk wat je behoefte is: respect en acceptatie. En je wilt ook anderen niet overheersen maar wel respect en acceptatie tonen. Je wilt samenwerken om het doel te bereiken! Je besluit om rustig te reageren, te vertellen wat je hoorde zeggen, dat je daarbij iets van binnen voelt dat niet alleen boos voelt, maar ook de behoefte heeft aan respect en acceptatie, net zoals je dat aan ieder ander mens wilt geven.

Verleden versus heden

Een emotie beperkt je tot een automatische en aangeleerde reactie vanuit het verleden. Alhoewel we de emotie in het heden voelen is het vaak zo dat ze komen vanuit het verleden en nu worden herschapen alsof het heden in het verleden zich afspeelt. Voorbeeld. Iets maakt mij boos. De emotie is boosheid, die ik opmerk door mijn verhoogde hartslag en misschien ook wel doordat mijn spieren gereed staan om iemand een flinke klap te geven.

De felt sense is is een zich ontwikkelend zielsproces in het heden. De felt sense is altijd een nieuw totaal vanuit hoe het samengesteld is. Alle lijntjes in je leven komen bij elkaar en OOK IETS NIEUWS! En omdat het altijd verandert, is het op een unieke wijze aanwezig in het heden. Voorbeeld. Iets maakt mij boos. De felt sense omvat de boosheid maar ook de vele facetten die er voor zorgen dat ik boos word, dat alles wat er gebeurt, wat mensen deden, hoe ik zelf op dat moment gestemd ben, waarom ik dat niet gemakkelijk kan veranderen. En al datgene wat van belang is bij dit incident heeft een alomvattend gevoel met een unieke kwaliteit.

Hetzelfde of iedere keer anders

Een emotie blijft altijd hetzelfde. Boosheid voelt altijd hetzelfde aan. Het voelt alsof ik terug wil slaan, klappen wil uitdelen en van me af wil trappen. Een emotie kan heftig beginnen en langzamerhand wat afzakken in heftigheid, maar plotseling kan de emotie ook weer oplaaien. In je kan erdoor gaan piekeren. Je kan gemakkelijk verstrikt raken in ontmoediging. Nog een voorbeeld: Ik word bozer en bozer, de boosheid blijft hetzelfde; het neemt alleen toe of het neemt af in intensiteit.

Een felt sense zorgt ervoor dat het iedere keer anders is. Iedere felt sense heeft een unieke kwaliteit. Het is het gevoelde besef van deze unieke situatie of bezorgdheid. Een felt sense heeft zijn eigen vernieuwende gezichtspunt en daarmee zie je het breder en duidelijker. In dat vage maar ook allesomvattende gevoel ontstaan nieuwe ideeën en mogelijkheden, die je aanzetten tot verrassend gedrag. Als ik met aandacht bij een felt sense blijf (of bij een emotie als onderdeel van een felt sense), dan verandert het, er treed een ‘felt shift’ (verschuiving in het gevoel) op. Er komen kleine veranderingsstapjes bij op. Er treedt tegelijkertijd met een shift een lijfelijk gevoelde verandering op.

Een universeel karakter versus versus een individuele creatieve uitwerking

Emoties hebben een universeel karakter. De basissituaties die de basis emoties veroorzaken zijn altijd hetzelfde. Bijvoorbeeld, ik verwacht dat er iets positiefs gaat gebeuren, maar dat gaat niet door. Dus ik ben teleurgesteld. Ik was al jong jongen verliefd op iemand, maar iemand anders wist haar voor mijn neus weg te kapen en ik werd jaloers. Ik word uitgelachen. Ik voel schaamte. Overal en in iedere cultuur komen deze emoties en de bijpassende situaties voor.

De felt sense heeft een individuele differentiatie. Achter de menselijk patronen die hetzelfde zijn voor iedereen, vind ik voor mijzelf de betekenis. Dat is niet eens dat ik uitvind. Betekenissen verschijnen. Het lijkt wel dat ze daar altijd al zijn geweest – maar in werkelijkheid veranderen ze steeds en krijgen steeds ook een nieuwe vorm als ze verschijnen. Ze zijn nieuw, steeds verschillend, en behoren exclusief aan mij toe.

Een goed Nederlands woord voor ‘felt sense’ is ‘gevoelsnotie’

We gebruiken in Feltsensing het zelfstandig naamwoord ‘felt sense’. In de Nederlandstalige boeken van Eugene Gendlin wordt de felt sense vertaald met ‘ervaren gevoel’ of ‘gevoelssensatie’. Ik kreeg enkele jaren geleden van iemand een Nederlandse vertaling hiervan: ‘gevoelsnotie’. Dat vind ik de beste vertaling. Je hebt het vast wel eens tegen je horen zeggen: “Hier moet je goed notie van nemen!” Je moet het met andere woorden goed tot je door laten dringen en in je opnemen. Op dezelfde manier zorgen situaties en reacties van jou daarop dat er zich een notie (een soort van aantekening) ontwikkelt als een lijfelijk gevoel. Het begint vaag, want het komt uit het impliciete. Je zou zelfs kunnen zeggen als je gelooft in God dat het van Hem komt, dat het door Hem ingefluisterd wordt. En als je daar vriendelijke, accepterende en benieuwde aandacht op richt dan wordt het impliciete langzamerhand expliciet, het wordt steeds duidelijker en concreter. Dan weet je op een verrassende manier plotseling veel meer wat je kan doen.

Focussen, Focusing of Feltsensing?

Eugene Gendlin heeft Focusing omschreven door te onderzoeken hoe mensen met hun beleving omgaan die verder kwamen met hun problemen en groeiden als mens in hun psychische en spirituele kanten. In het Engels noemde hij het dus Focusing. In het Nederlands is het vertaald met Focussen. Omdat Focusing/Focussen toch steeds meer wordt gebruikt als synoniem voor concentreren zijn een aantal internationale Focusingtrainers de naam Feltsensing gaan gebruiken, omdat deze naam meer aansluit op waar het om gaat: de felt sense. Dat is voor mijn ook de reden om de naam Feltsensing te gaan gebruiken. ik verwacht dat binnen afzienbare tijd de meeste beoefenaars van Focusing ook de naam Feltsensing gaan gebruiken. In het Nederlands zeggen we dan bijvoorbeeld: Zullen we samen gaan “Feltsensen”?